Titel: Actualisatie schadefuncties Landbouw fase 1
Bron: STOWA
Verschijningsdatum: 2013
Om veranderingen in het waterbeheer te vertalen naar wijzigingen in landbouwopbrengsten zijn in Nederland drie methodes operationeel: de HELP-tabellen, de TCGB-tabellen en AGRICOM. Door de landbouw, de waterbeheerders en de waterleidingbedrijven is lang aangedrongen op een herziening van deze methodes, omdat die verouderd zijn. Daarnaast is het wenselijk om tot één gezamenlijke methodiek te komen. Dit rapport is een belangrijke eerste stap naar een breed gedragen methode voor het bepalen van (klimaat)robuuste relaties tussen waterhuishoudkundige condities en opbrengstdepressies. Deze nieuwe methode zal de huidige schadetabellen kunnen vervangen.


Titel: Inzet voor structuurvisie ondergrond
Bron: VEWIN
Verschijningsdatum: 2013
Vewin heeft vastgesteld dat  de Structuurvisie Ondergrond van het Ministerie I&M een nadere uitwerking en omschrijving van de volgende (hoofd)elementen dient te bevatten:

  • belang van grondwater/drinkwater voor de volksgezondheid
  • verdringingsreeks voor ondergronds ruimtegebruik
  • versterken van de ruimtelijke bescherming
  • strategische grondwatervoorraad voor drinkwaterproductie
  • benutting/bescherming van brak grondwater

De inzet van de drinkwatersector staat in de volgende hoofdstukken uitgewerkt. Met deze agenda wil de sector een balans bereiken tussen beschermen en benutten van de bodem, waarbij de drinkwatervoorziening nu en in toekomst is verzekerd.


Titel: Kennismontage omtrent decentrale zoetwaterbuffering in een zoute ondergrond
Bron: MSc stagerapport i.o.v. Stichting Waterbuffer
Verschijningsdatum: 2013
Deze kennismontage omtrent decentrale zoetwaterberging/buffering in een zoute ondergrond focust zich op de kansen en uitdagingen op uitvoeringstechnisch, geohydrologisch, sociaal-economisch en beleidsmatige gebied. Aan de hand van interviews, literatuuronderzoek en veldbezoeken is het gehele speelveld in beeld gebracht. Hierbij is gekeken naar drie ASR methodes, waarvan pilotstudies plaatsvinden in West-Nederland.


Titel: Klimaat Adaptieve Drainage (KAD) Innovatie
Bron: STOWA
Verschijningsdatum: 12 maart 2013
PDF van presentatie over Klimaat adaptieve drainage tijdens het KWR event d.d. 12 maart 2013.


Titel: Rapport De invloed van Bodemstructuur op het Watersysteem 13A een verkenning
Bron: STOWA
Verschijningsdatum: 2013
Rapport over het van het vertalen van de effecten van bodemstructuurverbetering op de hydrologische processen in de bodem. In dit project wordt de wetenschap en praktijk bij elkaar gebracht. Binnen dit project is een aantal nevendoelen te onderscheiden:

  • inzicht krijgen in de invloed van bodemverbetering op de waterbalans;
  • bijpassende bodemverbeteringsmaatregelen en de effecten formuleren;
  • inzicht krijgen in draagvlak en interesse van deze maatregelen bij landbouwers in het gebied van Vallei en Veluwe.

Titel: Rapport De invloed van Bodemstructuur op het Watersysteem 13B een beschouwing
Bron: STOWA
Verschijningsdatum: 2013
De klimaatverandering en de KRW-doelstellingen stellen steeds verdergaande eisen aan toekomstig waterbeheer. De grenzen van het watersysteem lijken echter in veel gebieden te zijn bereikt. Het is daarom van belang vast te stellen dat de bodem, mits goed beheerd, een belangrijke functie kan vervullen voor zowel het waterkwantiteitsbeheer als het water kwaliteitsbeheer. De bodem is buffer en filter tegelijk. Ook binnen de landbouw is een ontwikkeling naar een duurzame bedrijfsvoering en dus ook naar een duurzame waterhuishouding nadrukkelijk is ingezet. Hoewel veel onderzoeken en pilotprojecten zijn is nog relatief weinig bekend over de mogelijke kwantitatieve bijdrage van de bodem aan de watersysteem opgaven. Deze studie geeft het belang van de bodem voor de Nederlandse waterhuishouding aan en welke stappen de komende tijd gezet kunnen worden om juist in het kader van het Deltaprogramma Agrarisch Waterbeheer in de toekomst de juiste maatregelen voor zowel de landbouw als het watersysteem te kunnen nemen.


Titel: Zoetwater Verhelderd: Maatregelen voor zoetwater zelfvoorzienendheid in beeld
Bron: Acacia Water (Kennis voor Klimaat)
Verschijningsdatum: 2013
In dit rapport de resultaten van onder zoek naar vernieuwende maatregelen om de veranderingen in de waterbeschikbaarheid het hoofd te bieden en naar de implementatie van deze maatregelen onder de onzekerheid van een veranderend klimaat. De nadruk ligt op relatief kleinschalige maatregelen voor het opslaan van zoetwater of het aanpassen van de teelt. Toepassing van het onderzoek wordt binnen het thema verder uitgewerkt in drie cases, waaronder de case Zuidwestelijke Delta. Dit rapport is het eerste deel van een serie rapporten waarin de mogelijkheden van zoetwater- voorziening door kleinschalige maatregelen voor de Zuidwestelijke Delta worden samengebracht.


Titel: Deltaproof Midterm Review
Bron: STOWA
Verschijningsdatum: 2013
Midterm Review van Deltaproof. Deze rapportage is opgesteld op basis van gesprekken met waterschapsbestuurders, directeuren van waterschappen en deelprogramma’s van het Deltaprogramma, wetenschappers en een kenniswerker-ondernemer. Zij zijn bevraagd over de voortgang van de kennisontwikkeling en gedachtenvorming in het kader van het Deltaprogramma. In deze publicatie zijn telkens een zestal kernachtige uitspraken uit deze interviews vermeld.


Titel: Bufferboeren, werken aan maatregelen voor een droogtetolerante landbouw
Bron: STOWA
Verschijningsdatum: 2014
Deze link leidt naar de brochure: Bufferboeren, werken aan maatregelen voor een droogtetolerante landbouw. In het project Bufferboeren (2011-2014) werken 24 agrarische ondernemers samen met waterbeheerders aan het testen van maatregelen voor droogtegevoelige gronden. Het doel is de effecten van die verdroging zo veel mogelijk te beperken.


Titel: Bouwstenen van Kennis: Factsheets uitkomsten Watermozaiek Projecten 2009 – 2012
Bron: STOWA
Verschijningsdatum: 2012
In samenwerking met waterbeheerders, adviseurs, universiteiten en kennisinstellingen zijn, onder de vlag van het Watermozaïek, diverse onderzoeken uitgevoerd naar de (kosten)effectiviteit van innovatieve maatregelen om de waterkwaliteit te verbeteren. Het Watermozaïek beoogt antwoorden te geven op belangrijke kennisvragen in het waterbeheer, zodat op een effectieve en kostenefficiënte wijze kan worden toegewerkt naar mooi, schoon en levend water. In dit boekje zijn bevindingen tot 2012 samengevat in de vorm van factsheets. De factsheets geven we een overzicht van de belangrijkste bevindingen en winstpunten van elk project.


Titel: Brochure Volg- en Stuursysteem
Bron: STOWA
Verschijningsdatum: 2012
Deze link leidt naar de pdf van de brochure “Volg- en Stuursysteem: Effectiever en doelmatiger waterkwaliteitsbeheer”.


Titel: Beekdalbreed hermeanderen
Bron: STOWA
Verschijningsdatum: 2012
Deze link leidt naar de website van STOWA waar het rapport Meanderende beken kan worden gedownload, evenals de brochure en een korte film kan worden bekeken. Het rapport bevat de resultaten van zes beekdalbreed uitgevoerde hermeanderingsprojecten en zeven projecten waarbij in beken dood hout is in ingebracht. Er is onderzocht welke hydrologische, morfologische, terrestrisch- en aquatisch-ecologische effecten optraden.


Titel: Flexibel Peilbeheer: van denken naar doen
Bron: STOWA
Verschijningsdatum: 2012
Deze link leidt naar de website van STOWA waar de rapportage kan worden gedownload of besteld en eveneens een serie films kan worden bekeken. In het project ‘Flexibel peil, van denken naar doen!’ is in meerdere gebieden een flexibel peilbeheer ingesteld door op grote schaal de waterhuishouding aan te passen. Door het instellen van een flexibel peilbeheer hoeft er binnen een gebied minder met water te worden gesleept, leidt dit tot kostenbesparing doordat er een kleinere hoeveelheid inlaatwater ontdaan hoeft te worden van voedingsstoffen in defosfateringsinstallaties en krijgt de oevervegetatie de kans zich te ontwikkelen en uit te breiden, mits er sprake is van flauwe oevers en de vegetatie niet wordt aangevreten.


Titel: Meer water met regelbare drainage? Werking, praktijkervaringen, kansen en risico’s
Bron: STOWA
Verschijningsdatum: 2012
Dit rapport licht de resultaten toe van vijf in Nederland gehouden praktijkproeven naar de werking van regelbare drainagesystemen. Dit rapport geeft inzicht in de mogelijkheden van peilgestuurde drainage. Hiermee kan veel meer water worden vastgehouden dan met conventionele drainage en heeft  milieukundige voordelen. Bovendien kan een belangrijke bijdrage worden geleverd aan het vergroten van de zoetwaterzelfvoorzienendheid in de regio, een belangrijke pijler voor klimaatbestendig waterbeheer.


Titel: Klimaatadaptief waterbeheer: wat biedt de bodem?
Bron: STOWA/SKB
Verschijningsdatum: 2012
Met dit document brengen STOWA en SKB in beeld welke relatie er is tussen de bodem en het waterbeheer en wat de stand van zaken is met betrekking tot onze kennis daaromtrent en welke onderzoeksvragen voor de komende jaren door de verschillende partijen zouden moeten worden beantwoord.


Titel: Next klimaatscenarios / Climate Change 2013
Bron: KNMI
Verschijningsdatum: mei 2014
De KNMI’14-klimaatscenario’s vertalen de onderzoeksresultaten voor het wereldwijde klimaat uit het IPCC rapport (2013) naar Nederland. De KNMI’14-scenario’s beschrijven samen de hoekpunten waarbinnen de klimaatverandering in Nederland zich, volgens de nieuwste inzichten, waarschijnlijk zal voltrekken.


Titel: Effecten van klimaatverandering in Nederland
Bron: Planbureau voor de Leefomgeving
Verschijningsdatum: 2012
Deze link leidt naar de website van het PBL, waar het rapport “Effecten van klimaatverandering in Nederland” kan worden gedownload. Het betreft de actualisatie van het rapport uit 2005. Daarbij gaat het om klimaatverandering en de effecten daarvan op waterveiligheid, – beschikbaarheid en –kwaliteit, als mede op natuur, landbouw, gezondheid en toerisme in Nederland.


Titel: Advies klimaat en het bodem- en watersysteem in gebiedsontwikkeling
Bron: Technische Commissie Bodem
Verschijningsdatum: 2012
Advies aan de Minister naar aanleiding van de vraag hoe de diensten van het bodem‐ en watersysteem ingezet kunnen worden voor het invullen van klimaatopgaven in de context van duurzame gebiedsontwikkeling. Waarbij ook de mogelijkheden om in het ruimtelijke domein oplossingsmogelijkheden te zoeken.


Titel: Soilpedia & Bibliotheek: Waterbeheer
Bron: SKB
Verschijningsdatum: –
Deze link leidt naar de Waterbeheer sectie van de digitale bibliotheek van de Stichting Kennisontwikkeling en Kennisoverdracht Bodem.


Titel: Soilpedia & Bibliotheek: Ecosysteemdiensten
Bron: SKB
Verschijningsdatum: –
Deze link leidt naar de Ecosysteemdiensten sectie van de digitale bibliotheek van de Stichting Kennisontwikkeling en Kennisoverdracht Bodem.


Titel: Deltafacts Zoetwater
Bron: STOWA
Verschijningsdatum:
Deze link leidt naar de Deltafacts pagina’s van de website Deltaproof. Deltafacts zijn online kennisdossiers met een korte en krachtige samenvatting van de ‘state of the art’ kennis over een bepaalde kennisvraag. Bestaande kennis  is op een eenvoudige manier bij elkaar gebracht. Zo dragen de Deltafacts bij aan het ondersteunen van de waterbeheerders bij het maken van keuzes. De Deltafacts worden opgesteld voor de onderwerpen waterveiligheid en zoetwater.


Titel: Expertisenetwerk Bodem en Ondergrond
Bron: ENBO
Verschijningsdatum: –
Deze link leidt naar de website van het Expertisenetwerk Bodem en Ondergrond, een samenwerkingsverband van SIKB en Bodem+ met als doel zorgen voor meer samenhang en samenwerking in het overbrengen van kennis over bodem en ondergrond.


Titel: Kijk eens wat vaker onder de graszode
Bron: SKB
Verschijningsdatum: 2012
Dit rapport bevat de resultaten van veldonderzoek, modellenstudie en literatuuronderzoek naar het watervasthoudend vermogen van de bodem van weidegrasland in de Gelderse Vallei. Vraag was of duurzaam bodembeheer een meerwaarde kan zijn voor het klimaatbestendig maken van de agrarische praktijk. Wat is de positieve wisselwerking in de waterhuishouding op percelen en het watermanagement door het Waterschap. Het perspectief is hierbij dat met duurzaam beheer van de bodem agrarische doelstellingen op de korte en lange termijn worden bediend, en tegelijkertijd een kwantitatieve bijdrage wordt geleverd aan het bufferen van pieken in overschotten en tekorten in watervoorziening van het grasland.


Titel: Bewust herstel van de natuurlijke buffercapaciteit van de bodem
Bron: SKB
Verschijningsdatum: 2011
Er is veel kennis beschikbaar over methoden om de natuurlijke buffercapaciteit van de ondergrond op peil te brengen en teelttechnische maatregelen om droogte te bestrijden. Deze kennis is alleen nog onvoldoende beschikbaar voor de ondernemer. Daarnaast worden voorstellen gedaan voor structurele aanpassingen  in de bedrijfsvoering van de agrarische ondernemers en een duurzame samenwerking aan te gaan van minimaal 10 jaar. In onderliggende rapport wordt de inhoudelijke onderbouwing van maatregelen gegeven en wordt het proces en vertaling van deze kennis tot uitvoerbare maatregelen beschreven.


Titel: Sturen op basisafvoer: Een analyse van zomerafvoeren in het beheergebied van waterschap Regge en Dinkel en hoe daar in de toekomst mee om te gaan
Bron: SKB
Verschijningsdatum: 2012
Rapport geeft de resultaten van het project “Sturen op basisafvoer” weer en geeft inzichten in sturingsmogelijkheden en worden vergroot en geplaatst in het perspectief van toekomstige toename van droogte. De effectanalyses uit dit project zijn gebaseerd op modelresultaten en theoretische maatregelscenario’s.


Titel: Veenweidegebied
Bron: SKB
Verschijningsdatum: 2009
Opzoeken bij Soilpedia.


Titel: Klimaatbestendige landbouw in de Oude Veenkoloniën
Bron: SKB
Verschijningsdatum: 2013
Dit rapport geeft de resultaten weer van het project “Klimaatbestendige landbouw in de Oude Veenkoloniën”. Kennisdelen en kennisoverdracht tussen en met agrarisch ondernemers vormen belangrijke aspecten in het project. In het project wordt gezocht naar rendabele maatregelen die de bedrijfsvoering van akkerbouwers in de Veenkoloniën zowel kunnen ‘vergroenen’ als klimaatbestendiger maken. In het project wordt onder andere het concept van ecosysteemdienstbenadering toegepast om te inventariseren of gebiedspartijen als provincies en waterschap hierin voor hun een rol zien weggelegd. Tevens wordt de link gelegd met de ontwikkelingen rondom het nieuwe Gemeenschappelijk Landbouw Beleid.


Titel: De natuurlijke alliantie: water, bodem en groen in de stad
Bron: SKB
Verschijningsdatum: 2014
Rapport van het project “Natuurlijke allianties”. De gemeente Amersfoort en het waterschap Vallei en Veluwe gaan meer aandacht geven aan de ondergrond als drager van ruimtelijke ontwikkeling en als bron van energie, materialen, voedsel en leven. Miskenning van dit belang heeft in het verleden tot onnodige kosten en risico’s geleid, en er werden ook kansen gemist. Het project richtte zich met name op het wegnemen van onbekendheid van de problematiek en het benutten van de ontwikkelingsmogelijkheden van de ondergrond. Kosten en baten zullen opnieuw tegen het licht worden gehouden.


Titel: Position Paper: De bodem als basis voor duurzame landbouw en schoon water
Bron: SKB
Verschijningsdatum: 2014
Een combinatie van duurzame doelen op het gebied van landbouw, waterbeheer en bodembeheer lijkt lastig te realiseren maar is goed mogelijk. In dit position paper laten we aan de hand van twee SKB-Showcases zien hoe het kan.


Titel: Klimaatadaptieve drainage
Bron: STOWA
Verschijningsdatum: 2015
Deze link leidt naar de website van STOWA waar het rapport van het project KlimaatAdaptieve Drainage (KAD) kan worden gedownload. Het doel van dit project is aan te tonen KAD van landbouwpercelen daadwerkelijk mogelijkheden oplevert ter reductie van piekafvoeren en conservering van water. Hiermee levert het systeem een bijdrage aan klimaatbestendig, dan wel klimaatadaptief regionaal waterbeheer.


Titel: Bufferboeren
Bron: STOWA
Verschijningsdatum: 2014
Deze link leidt naar de website van STOWA waar het rapport  kan worden gedownload van het project ‘Bufferboeren (…)’. In het project worden in de praktijk diverse landbouwkundige maatregelen in de praktijk onderzocht die de vochtvoorziening van gewassen verbeteren. Voorbeelden zijn het verhogen van het organisch-stofgehalte van gewassen en het vergroten van de bewortelingsdiepte. De maatregelen kunnen een bijdrage leveren aan effectieve bestrijding van verdroging van Nederlandse  landbouwgronden. De verwachting is dat verdroging en daarmee zoetwatervoorziening door klimaatverandering een steeds groter probleem wordt.


Titel: Groen-blauwe stedenbouw
Bron: STOWA
Verschijningsdatum: 2012
Deze link leidt naar de website van STOWA over het project Groen-blauwe stedenbouw. Dit is een studie die moet uitmonden in een praktisch en inspirerend boek inclusief bijbehorende website over de groenblauwe vormgeving van de stad. Het boek geeft een uitvoerig overzicht van groenblauwe ontwerpoplossingen, als antwoord op de gevolgen van onder meer klimaatverandering. Denk aan hittestress, afnemende luchtkwaliteit, maar ook aan wateroverlast en watertekort.


Titel: Klimaatbestendige stad
Bron: STOWA
Verschijningsdatum: 2014
Deze link leidt naar de website van STOWA, het Projectdossier Klimaatbestendige stad. Voor de stedelijke wateropgave zoekt Deltaproof nadrukkelijk aansluiting bij het Kennis voor Klimaat programma Klimaatbestendige steden. Samen onderzoeken we hoe ruimtelijke maatregelen kunnen bijdragen aan het beperken van de gevolgen van een overstroming, een hevige regenbui, langdurige droogte en extreme hitte.


Titel: DELTAPROOF: Kennis voor zoet en veilig water, voor nu én later
Bron: STOWA
Verschijningsdatum: 2010
Deze link leidt naar de pdf van de brochure Deltadeelprogramma Zoetwater.


Titel: Deltaplan Agrarisch Waterbeheer
Bron: STOWA
Verschijningsdatum: –
Deze link leidt naar webpagina Deltaplan Agrarisch Waterbeheer (DAW) op de website van STOWA.  Het DAW heeft als doel om de nationale en regionale wateropgaven en een economisch sterke en duurzame land- en tuinbouw te realiseren.


Titel: Deltaplan Hoge Zandgronden
Bron: STOWA
Verschijningsdatum: –
Deze link leidt naar de pagina Deltaplan Hoge Zandgronden op de website van Aa en Maas. Er dreigt een watertekort te ontstaan op de hoge zandgronden in Zuid-Nederland. Dit komt door de klimaatverandering. Dertien partijen uit de omgeving delen de bezorgdheid hierover en hebben hun handen ineen geslagen: ze werken samen in het project Deltaplan Hoge Zandgronden (DHZ).


Titel: Bodemenergie
Bron: SIKB
Verschijningsdatum:-
Deze link leidt naar de Bodemenergie pagina op de website van SIKB.


Titel: Klimaatadaptieve drainage
Bron: SBIR
Verschijningsdatum: 2010
PDF van de projectbeschrijving Klimaatadaptieve drainage.


Titel: Flyer rapportage Bodemkwaliteit op zandgrond 2012
Bron: WUR
Verschijningsdatum: 2012
Deze link leidt naar de pdf van het Informatieblad Bodemkwaliteit op zandgrondb2. Samenvatting resultaten 2012.