Titel: Slimme regie op de ondergrond
Bron: COB
Verschijningsdatum: November 2013
Wat je ondergronds aanlegt, ligt er voor langere tijd en heeft gevolgen voor bovengrondse en andere ondergrondse activiteiten. Zorgvuldig te werk gaan, met oog voor de toekomst en andere partijen en ontwikkelingen noemen we slimme regie op de ondergrond. Regie voeren wil zeggen: ‘het maken en ten uitvoer brengen van toekomstbestendige keuzes vanuit een integrale visie en strategie’ en ‘het verbinden van activiteiten en stakeholders op het juiste moment’. In deze publicatie worden randvoorwaarden voor slimme regie beschreven.


Titel: Afwegingen bij het gebruik van grondwater en de ondergrond. Een verkenning op basis van Ecosysteemdiensten
Bron: Deltares
Verschijningsdatum: Januari 2014
Dit rapport biedt een overzicht van ecosysteemdiensten (ESD) van de ondergrond en het grondwater dat kan worden gebruikt om duurzaam om te gaan met ESD daarvoor activiteiten in de ondergrond onderling en in relatie tot deze ESD af te wegen. Dit overzicht is technisch-inhoudelijk van aard en heeft betrekking op de vraag hoe kwantiteit en de kwaliteit van het grondwater samenhangen met de verschillende ESD van ondergrond en grondwater. De bedoeling van het rapport is om het concept van ESD te concretiseren voor grondwater en de ondergrond en de lopende visie-ontwikkeling op het gebied van grondwater bij het Ministerie van Infrastructuur en Milieu te ondersteunen. Door het compact bij elkaar brengen van informatie over afwegingen in de ondergrond via het concept van ESD, o.a. in de vorm van factsheets en kruistabellen , is ook een aanzet gemaakt voor relevante bouwstenen waarmee regionale en lokale overheden in afwegingsprocessen hun voordeel kunnen doen.


Titel: De bodem: een stevige basis. Een breed bodemadvies voor ruimtelijke ontwikkelingen
Bron: Het Gelders Bodemberaad
Verschijningsdatum: 2010
Methodiek voor de RO projectleider en de ondergronddeskundige. Na het lezen herkent en erkent de RO projectleider de plek van de ondergrond binnen uw gebieds- of planontwikkeling. In die lijn vraagt hij bodem/ondergrond collega’s om vroegtijdig een grondlaagadvies te geven. De ondergronddeskundige (archeoloog, ecoloog, geomorfoloog, geoloog, geohydroloog, milieukundige, bodemkundige, …) geeft dit advies. De gegeven methodiek helpt daarbij.


Titel: De invloed van de bodemstructuur op het watersysteem
Bron: STOWA
Verschijningsdatum: 2013
Rapport van het onderzoek naar de effecten van bodemstructuurverbetering op de hydrologische processen in de bodem. In dit project wordt de wetenschap en praktijk bij elkaar gebracht. De resultaten worden gedeeld met waterschappers en beleidmakers zodat er bij alle actoren meer inzicht ontstaat in het perspectief dat de bodem een bijdrage kan leveren voor de waterbeheerder.


Titel: RuimteXMilieu: Handreiking Ondergrond
Bron: Ministerie I&M
Verschijningsdatum: update augustus 2014
Deze link leidt naar de website ruimtemettoekomst.nl. Deze website wil gebruikers inspireren en stimuleren om bewuster na te denken over de mogelijkheden om gebieden duurzamer en mooier te maken. Door kennis aan te reiken over inhoudelijke thema’s, de organisatie van processen, ruimtelijke kwaliteit, hulpmiddelen in planprocessen, principes voor een duurzame ontwikkeling, concepten die functies of onderwerpen combineren, etc. Deze kennis wordt aangeboden om de ambitie zoals verwoordt in “Ruimte met toekomst, inspiratie voor een duurzame leefomgeving” dichterbij te brengen.


Titel: Redeneerlijn Ondergrond
Bron: Tauw, Ministerie I&M
Verschijningsdatum: 2009
Deze redeneerlijn is een antwoord op de groeiende behoefte bij overheden om meer grip te krijgen op de toenemende activiteiten in de ondergrond.  Het doel van de redeneerlijn, beschreven in dit rapport, is het ontsluiten van kennis over de consequenties van ondergrondse activiteiten voor de functies van de bodem. De redeneerlijn is een hulpmiddel bij afwegingen over het gebruik van
de ondergrond. Ook is de redeneerlijn een eerste stap in het bewustwordingsproces ten aanzien van een duurzaam gebruik van de ondergrond. De vraag welke effecten heeft mijn handelen op de kwaliteit van de bodem staat daarbij centraal. Een subdoel van deze redeneerlijn is daarmee ook het kweken van bewustwording over het gebruik van de ondergrond bij professionals die zich bezighouden met de ondergrond.


Titel: Handreiking Ondergrond: Een fysiek en juridisch afwegingskader
Bron: KWR, Ministerie I&M
Verschijningsdatum: Maart 2010
Dit rapport geeft handvaten aan provincies en gemeenten bij het koppelen en reguleren van de kansen bij de koppeling van de ondergrond bij bovengrondse ruimtelijke ordening.  Dit vraagt om kennis over de fysieke eigenschappen van de bodem en juridische instrumenten. Dit rapport vat resultaten van andere onderzoeken samen en plaatst deze in een breder beleidskader.


Titel: Rijksvisie op het duurzaam gebruik van de ondergrond
Bron: Ministerie I&M
Verschijningsdatum: ?
Deze beleidsvisie is agenderend en initiërend van opzet omdat veel aspecten nog nadere uitwerking behoeven. De eerste kaders worden aangeduid en keuzes gemaakt met betrekking tot de locatieafweging voor bepaalde activiteiten in de ondergrond. Hoewel in een beperkt aantal situaties het voortouw hiervoor op rijksniveau zal liggen, gebeurt de concrete invulling hiervan in principe op lokaal en regionaal niveau. Daarom geeft deze visie ook aan hoe decentrale overheden het beschikbare instrumentarium kunnen inzetten voor het ordenen en duurzaam gebruiken van de ondergrondse ruimte op regionaal en lokaal niveau.


Titel: Pionieren in de ondergrond
Bron: TTE
Verschijningsdatum: Augustus 2010
Deze publicatie geeft het veranderende kijk en het belang van de ondergrond voor andere beleidsterreinen aan en pleit daarmee voor een visie op de ondergrond als onmisbaar instrument. Het toenemende gebruik van de ondergrond als bron van aardwarmte maar ook schoon drinkwater vraagt om keuzes en daarmee om kennis en doordacht beleid in samenhang met de ruimtelijke ontwikkeling bovengronds. Dit boekje inspireert hiertoe.